रुकुम पश्चिम -२०, बैशाख ।

आज ३२औं प्रेस स्वतन्त्रता दिवस विश्वभरि मनाइँदैछ । हरेक अङ्ग्रेजी महिनाको मे ३ लाई यो दिवसको रुपमा मनाउने गरिएको छ ।

यो दिवसले स्वतन्त्र प्रेसको महत्त्व, सूचनाको स्वतन्त्रता र पत्रकारहरूको अधिकारको सम्मान गर्ने अवसर प्रदान गर्छ । सन् १९९३ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले घोषणा गरेपछि यो दिवस विश्वभर मनाउन थालिएको हो ।

आजको युगमा प्रेस केवल समाचार दिने साधन मात्रै होइन, यो सत्य खोज्ने, सार्वजनिक सरोकार उठाउने, दुरुपयोगको पर्दाफास गर्ने र शासनमा जवाफदेहिताको संस्कार बसाल्ने शक्तिशाली हतियार हो । तर, दुःखद कुरा के छ भने विश्वका धेरै ठाउँमा अझै पत्रकारहरू स्वतन्त्रतासँग समाचार लेख्न सक्दैनन् । धम्की, सेन्सरशिप, कानुनी दबाब, र हिंसाको सामना उनीहरूले दैनिक रूपमा गरिरहेका छन् ।

नेपालमा पनि प्रेस स्वतन्त्रताका केही उपलब्धि हासिल भए पनि पूर्ण स्वतन्त्रता भने अझै चुनौतीको विषय छ । राजनीतिक हस्तक्षेप, आर्थिक दबाब, विज्ञापनमा निर्भरता, सामाजिक दबाबजस्ता समस्याले पत्रकारिताको स्वतन्त्रता सीमित बनाइरहेको छ । ग्रामीण भेगका पत्रकारहरू अझ कठिन परिस्थितिबाट गुज्रिरहेका छन्, जहाँ पहुँच, स्रोत र सुरक्षा न्यून छ ।

यस वर्षको प्रेस स्वतन्त्रता दिवसको नारा “Press for the Planet: Journalism in the face of the environmental crisis” ले वातावरणीय संकटको सामना गर्ने पत्रकारिताको भूमिकालाई उजागर गर्छ । जलवायु परिवर्तन, प्राकृतिक विपत्ति, र वातावरणीय अन्यायबारे सत्य कुरा ल्याउनु आजको पत्रकारिताको मुख्य जिम्मेवारी बन्दै गएको छ ।

आजको दिन पत्रकारहरूको सुरक्षाका लागि कानुनी र संस्थागत संरचना बलियो बनाउने, आर्थिक रूपमा स्वतन्त्र र न्यायोचित प्रेस प्रणाली विकास गर्ने र सूचनाको पहुँचलाई अझ फराकिलो बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने अवसर हो ।

पत्रकारिताको स्वतन्त्रता साँचो अर्थमा जनताको स्वतन्त्रता हो । प्रेस स्वतन्त्रता बिना लोकतन्त्र अपांग हुन्छ । त्यसैले, प्रेस स्वतन्त्रताको संरक्षण केवल पत्रकारको लागि नभई सम्पूर्ण समाज र लोकतन्त्रको भविष्यका लागि अनिवार्य हो ।